Məktəbi idarə etməyə təkcə nəzəri biliklər kifayət etmir - Nadir İsrafilov

“Nüfuz və qarşılıqlı hörmət olmadan səmərəli idarəetmə həyata keçirilə bilməz.”

Zaman-zaman məktəb direktorları ilə bağlı məsələlər gündəmə gəlir, əsasən də qınaq xarakterli. Tez-tez məktəb direktorları tərəfindən rəhbər işçiyə yaraşmayan hərəkətlərə yol verilməsi, kollektiv üzvləri və valideynlərlə qaşıdurma yaratması kimi faktlarlarla raztlaşırıq. Hətta, vəziyyətin o həddə çatması halları var ki,kollektiv və valideynlər hansısa direktorun idarəçiliynə narazılıq əlaməti olaraq onun vəzifəsindən azad edilməsi tələbi ilə çıxış ediblər. Bir sözlə orta ümumtəhsil müəssisələrinə rəhbərlik edən şəxslərin idarəetmə və menecerlik bacarıqları, yaradıcı keyfiyyətləri mütəmadi müzakirə olunan məsələlərdən biri olub, heç də hamı tərəfindən birmənalı qarşılanmır.  Müasir məktəb direktoru necə olmalıdır sualını qoyanlar da var, ideal məktəb direktorunun olub-olmaması ilə maraqlananlar da var.

Hər şeydən əvvəl onu xatırladım ki, “Ümumtəhsil məktəbinin Nümunəvi Nizamnaməsi”nə əsasən orta məktəbdə təhsil öyrədici, tərbiyəedici və inkişafetdirici xarakter  daşıyır. Məktəbin idarə olunması aşkarlıq, şəffaflıq və demokratiklik prinsiplərinə əsaslanır. Direktor konkret iş sahələri əhatə olunmaqla, məktəbin fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirir, il ərzində görüləcək işləri planlaşdırır,  Nümunəvi Nizamnamə ilə müəyyən edilən vəzifələrin həyata keçirilməsinə nəzarət edir. O, ümumi təhsilin inkişafı ilə bağlı dövlət qərarlarından irəli gələn vəzifələrin yerinə yetirilməsinə məsuliyyət daşıyır.

Məktəbdə formalaşan iş mühiti təlim – tərbiyə sistemində dövlət standartlarının həyata keçirilməsi direktordan, onun peşəkarlığından asılıdır. Əbəs yerə deyil ki, “direktor” sözü latınca “idarəedici” sözündən götürülüb, “yönəldən”, “istiqamət verən” mənasını verir. Azərbaycanda direktor  “müəssisə, idarə yaxud məktəb müdiri” kimi izah edilir. Direktor məktəbin rəhbəri, təlim – tərbiyə işinin və təsərrüfat fəaliyyətinin təşkilatçısıdır. O, müxtəlif  bir – birini tamamlayan funksiyaları – təşkilatçılıq, pedaqoqluq, inzibatçılıq, ictimai xadimlik funksiyalarını yerinə yetirir”. Direktor məsuliyyəti, təşəbbüskarlığı, hərtərəfli biliyi, məntiqli və operativ qərarçıxarma bacarığı ilə fərqlənməlidir. O, təhsilə aid olan hüquqi-normativ sənədləri, yerli qabaqcıl və beynəlxalq təcrübəni daim öyrənməlidir. Kollektivdəki işçilərin əmək funksiyasını və hüquqlarını bilmək xüsusi ilə önəmlidir. “Təhsil sahəsi işçilərinin qulluqçu vəzifələrinin Vahid Tarif – İxtisas Sorğu Kitabçası”nın   VII bölməsi ümumtəhsil məktəbində işləyən işçilərə şamil edilib. Həmin bölmədə direktorun əmək funksiyası da kifayət qədər əks olunub. 

Təhsil sisteminin idarəolunmasının təkmilləşdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərin genişləndirilməsi, direktorların peşəkar meyarlara əsaslanan, şəffaf və ictimai nəzarət şəraitində seçilib təyin edilməsi məqsədilə verilən əmrə əsasən “Təhsil Nazirliyi sisteminə daxil olan ümumi təhsil müəssisələrinin direktoru vəzifəsinə işə qəbul və direktorların yerdəyişməsi üzrə qaydalar” təsdiq edilib.

Hesab edirəm ki, seçim zamanı namizədlərin yalnız yaşadıqları ərazidə yerləşən təhsil müəssisələrinə rəhbər seçilməsi direktor təyinatı təcrübəsində ən uğurlu dəyişikliklərdə biri ola bilər. Bu, idarəetmənin daha mobil və səmərəli təşkil etməklə yanaşı, həm də təhsilin keyfiyyətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəldilməsinə səbəb olar. Direktor hər şeydən əvvəl şəxsiyyət olmalıdır.  Tanınmış, nüfuzlu, liderlik missiyasını öz üzərinə götürə bilən biri məktəbə rəhbərlik etməlidir. Loru dildə desək, məktəb direktoru nə də olmasa, tabeliyindəki kollektiv üzvlərindən “bir baş” yüksək olmalıdır. Azərbaycan gerçəkliyində müxtəlif təfəkkürə, fərqli mədəni səviyyəyə malik, peşəkarlıq göstəricilərinə görə də bir-birindən tamamilə seçilən məktəb direktorları var. Və həmin məktəb rəhbərlərinin hər biri öz vəzifəsini özünəməxsus tərzdə icra edir, meydana gələn problemləri də özünəməxsus tərzdə həll etməyə çalışır.

Bir vaxtlar məktəbləri daşıdığı nömrəyə görə deyil, direktoruna görə tanıyırdılar. Məsələn, Sona Tağıyevanın məktəbi (190-№-li məktəb),  Aliyə Təhmasibin məktəbi (132 №-li məktəb),  Zahid Şöyübovun məktəbi Yevlax rayonu, Xaldan kənd məktəbi) və s. Çünki, onlar ideal məktəb modeli yaratmışdılar. İndi, ideal direktor obrazı yaratmaq  o qədər də real görünmür, çünki məktəbə ideal rəhbərlik nümunəsi ortalığa qoyulmayıb. Təsadüfi deyil ki, hazırda təhsilə dair dövlət strategiyasında hədəf kimi xüsusi bir məsələ yer alıb: insan resurslarının inkişaf etdirilməsi, müəllim nüfuzunun yüksəldilməsi. Təbiidir ki, məktəbdə direktorun nüfuzu müəllimin nüfuzundan daha yüksək olmalıdır, yəni kollektivdə ən yüksək nüfuz sahibi həmin məktəbə rəhbər seçilməlidir. Ümumiyyətlə, təhsil çox mürəkkəb sahədir. Daim yenilənməyi, daim təkmilləşməyi tələb edir. Dövr, zaman dəyişir, bu gün dəyərlər dəyişib, təhsilə münasibət, baxış dəyişib. Bu səbəbdən də təhsil sahəsində yenidənqurma işləri aparılır.