Aziz Sancardan inqilabi kəşf

Nobel mükafatı laureatı və biokimyaçı, ABŞ-nin Şimali Karolina Universitetinin (UNC) professoru, tibb elmləri doktoru Aziz Sancarın rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu beyin xərçənginin aqressiv və ölümcül bir forması olan qlioblastomanın müalicəsində inqilab edə bilər.

“Azərbaycan müəllimi” xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin Şimali Karolina Tibb Məktəbinin rəsmi saytı (news.unchealthcare.org) məlumat yayıb. Qeyd olunur ki, Aziz Sancar və komandası siçanlar üzərində apardıqları təcrübələri başa çatdırıb və hazırladıqları metodun qlioblastomalı siçanlarda xərçəngi tamamilə aradan qaldırdığını aşkar ediblər. 

Tədqiqatın nəticələri Aziz Sancarın üzvü olduğu Amerika Elmlər Akademiyasının elmi jurnalı olan “Proceedings” jurnalında dərc olunub. Məlumatda qeyd olunur ki, tədqiqatçılar ümumi bir kimyaterapiya dərmanının EdU adlı bir kimyəvi maddə ilə birləşdirilməsinin müxtəlif preklinik qlioblastoma modellərində görünməmiş sağ qalma və xərçəng remissiyasını təmin etdiyini aşkar ediblər. 

“Biz bir sıra klinikaya qədər tədqiqatlar apardıq: Bəziləri yalnız EdU ilə, bəziləri yalnız TMZ ilə, digərləri isə hər ikisi ilə birlikdə”, - deyə Aziz Sancar bildirib. Onun sözlərinə görə, “konsepsiya sadədir. TMZ-ni EdU ilə birləşdirəndə gördük ki, birlikdə təsir edən iki dərman bu şişləri məhv edə və ölümün qarşısını ala bilər”. 

Niyə EdU və TMZ birlikdə?

Glioblastoma beyin xərçənginin sürətlə böyüyən və ölümcül bir formasıdır. Bu gün xəstələrin yalnız ~7%-i diaqnoz qoyulduqdan sonra beş ildən çox yaşayır. Və aqressiv xərçənglə bağlı çoxlu tədqiqatlara baxmayaraq, qlioblastomanın müalicə üsulları son 20 ildə eyni səviyyədə qalıb. 

Şüa terapiyası ilə birlikdə istifadə edilən oral kimyaterapiya olan Temozolomid (TMZ), qlioblastoma üçün FDA tərəfindən təsdiqlənmiş yeganə müalicədir. Lakin standart terapiya hər kəs üçün işləmir və müalicə dayandırıldıqdan sonra şişlərin tam gücdə geri qayıtması adi haldır. 

Glioblastomanın müalicəsi bir sıra səbəblərə görə çətindir:
•    Beyində sürətlə böyüyür;
•    Həyati əhəmiyyətli beyin strukturlarına zərər vermə riski səbəbindən şişi tamamilə çıxarmaq çətindir;
•    Qlioblastomaya səbəb olan bir çox genetik mutasiya var və bu da "hamıya uyğun" müalicəni demək olar ki, qeyri-mümkün edir.

Aziz Sancarın komandası UNC-də fundamental və translyasiya üzrə alimlər illərdir daha yaxşı terapevtik yanaşmalar axtarırlar. Ötən ilin oktyabrında A.Sancarın laboratoriyası və digər əməkdaşları EdU və ya 5-Etinil-2′-deoksiuridin adlı laboratoriya kimyəvi maddəsinin qlioblastomanın müalicəsi üçün böyük potensiala malik olduğunu aşkar ediblər. 

Onların məqaləsi göstərdi ki, qlioblastoma xəstələrindən çıxarılan faktiki şişlərdə EdU beyinə uğurla daxil ola və eyni zamanda sağlam beyin toxumasına zərər vermədən şişdəki hüceyrələri öldürə bilər. 

Bu uğur A.Sancarın laboratoriyasını potensial kombinasiya terapiyası kimi EdU-nun TMZ ilə təsirini sınaqdan keçirmək üçün yeni bir tədqiqata başlamağa vadar edib. 

Professor A.Sancar insanlarda beyin xərçənginin müalicəsi sahəsində hələ uzun bir yol qət edilməli olduğunu söyləyib. Klinik sınaqlara insanlar üzərində başlamazdan əvvəl Amerika Milli Səhiyyə İnstitutlarından icazə tələb olunur. A.Sancar Laboratoriyası klinik sınaqlar üçün icazə üçün müraciət etməyə hazırlaşır.

Nəticələr tibb dünyasında böyük ajiotaj doğurub və şərhlərdə deyilir ki, "Nobel mükafatı laureatı biokimyaçı Aziz Sancarın rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqatlar aqressiv və ölümcül beyin xərçəngi növü olan qlioblastomanın müalicəsində inqilab yarada bilər”.

Oruc Mustafayev ("Azərbaycan müəllimi")