Rafiq Əliyev – qeyri-müəyyənliyin içində dəqiq düşünən alim

  • 19-01-2026, 05:10

 

 

Xaricilər Süni İntellekti də  yaratdılar deyib heyrətlənirik,  amma bilmirik ki, yaradan  azərbaycanlılardır!!

XX–XXI əsrlərin qovşağında Azərbaycan elminin adını dünyaya çıxaran alimlərdən biri də Rafiq Əliyevdir. O, riyaziyyat və süni intellekt sahəsində insan düşüncəsinin qeyri-dəqiqliyini elmi dilə çevirən, mürəkkəb sistemləri anlamağa çalışan nadir beyinlərdən biri kimi tanınır.

Elmin sərhədlərini aşan zəkası

Rafiq Əliyev 1942-ci ildə Ağdamda anadan olmuşdur. O, gənc yaşlarından riyaziyyata və məntiqə xüsusi maraq göstərmiş, klassik “dəqiq” riyaziyyatın insan düşüncəsini tam izah etmədiyini dərk etmişdi. Məhz bu nöqtədə onun elmi yolu qeyri-səlis məntiq (fuzzy logic) sahəsinə yönəldi. Bu sahə insanın: tərəddüdünü, qeyri-müəyyən qərarlarını, “təxminən”, “az-çox”, “ola bilər” kimi anlayışlarını riyazi modellərlə izah etməyə çalışır....

Rafiq Əliyev dünya elminin dahi azərbaycanlı siması Lütfi Zadənin yaratdığı qeyri-səlis məntiq məktəbinin ən önəmli davamçılarından biri sayılır.

Onun elmi işləri: süni intellekt, qərar qəbuletmə sistemləri, ekspert sistemləri, risk və qeyri-müəyyənlik modelləri sahələrində geniş tətbiq olunmuşdur.

Sadə desək, maşınlara insan kimi düşünməyi öyrətməyə çalışan alimlərdən biridir.

Rafiq Əliyev yüzlərlə elmi məqalənin, beynəlxalq səviyyəli monoqrafiyaların müəllifi, nüfuzlu jurnalların redaksiya heyətinin üzvüdür.

Onun tədqiqatlarına Avropa, ABŞ, Yaponiya, Rusiya elmi mərkəzlərində istinad olunur. Bu, təkcə şəxsi uğur deyil, Azərbaycan elminin beynəlxalq tanınmasıdır. Bütün bu elmi nüfuza baxmayaraq, Rafiq Əliyev geniş ictimaiyyət üçün çox da tanınmış ad deyil. Bu isə bir paradoks yaradır.

Gündəlik istifadə etdiyimiz ağıllı texnologiyaların arxasında duran elmi ideyalar tanınır, amma o ideyaları yaradan alimlər yox. Rafiq Əliyevin ideyaları süni intellekt alqoritmlərində, ağıllı sistemlərdə, gələcəyin texnologiyalarında yaşayır.

O bizə sübut etdi ki, Dünya heç vaxt tam dəqiq deyil — amma onu anlamaq mümkündür.

Rafiq Əliyev Azəebaycanın yetişdirdiyi, amma dünyanın ehtiyac duyduğu alimlərdən biridir. O, qeyri-müəyyənliyi qorxulu yox, anlaşılan edən beyinlərdən biridir.

 

Mənbə: Elm və Tarix səhifəsi    https://www.tiktok.com/@elm.ve.tarix/photo/7594927816282623253