Xarici dillərin öyrənilməsi üsulları - Lazım olan texnikalar

Yüksək rəqabət mühiti xarici dil məktəblərini tədris yanaşmalarında getdikcə daha çox fərqlilik yaratmağa məcbur edir. Bundan 20 il əvvəl bir müəllimdən yalnız bir metod tələb olunurdu: dili yaxşı bilmək. Bu gün isə şagirdlər bütün metodların mövcudluğundan xəbərdardırlar. Təəssüf ki, müxtəlif pedaqoji yanaşmaların müsbət və mənfi tərəflərini başa düşmək kifayət qədər çətindir, bu da marketinq şöbələrinə yaradıcılıq üçün qeyri-məhdud imkanlar verir.
Xarici dil öyrənməyi səyahətlə müqayisə etmək olar, burada nəticə xəritədə müəyyən bir nöqtədir. Oraya müxtəlif yollarla gələ bilərsiniz: piyada, təyyarə ilə, qatarla, dənizlə. Seçilmiş metoddan asılı olaraq, siz müxtəlif vaxt və səy sərf edəcəksiniz; ola bilsin ki, hansısa nəqliyyat sizə təyinat yerinə çatmağa ümumiyyətlə imkan vermir. Nəqliyyat metodologiyadır və bəli, son dərəcə vacibdir.

Bəs, texnikalar necə yaranır?

Publika.az bunu araşdırıb.

Əvvəlcə insanın xarici dili necə öyrənməsinin pedaqoji nəzəriyyəsi gəlir. Bu nəzəriyyə elmi araşdırmaya əsaslanır və ona “ yanaşma ” deyilir . Məsələn, siz kommunikativ yanaşma haqqında eşitmisiniz. Yanaşma ümumi fikri təsvir edir: "İnsan bir dildən ünsiyyət üçün istifadə edərsə, onu əldə edir."

Sonra " metodlar " var - müəyyən yanaşmanı həyata keçirmək üçün necə öyrətmək və öyrənmək lazım olduğunu izah edən praktik təlimatlar. Məsələn, öyrənilən qaydaları danışıq praktikasında tətbiq etmək, real həyatdan situasiyaları oynamaq və s. Yanaşma göründükdən sonra, bir qayda olaraq, optimal metodlar dəstini hazırlamaq mümkün olana qədər bir neçə onilliklər tələb olunur -" metodologiya ".

21-ci əsrdə xəritədə demək olar ki, elə bir yer yoxdur ki, insan nöqtəni ziyarət etməsin. Beləliklə, dillərin öyrənilməsində - demək olar ki, bütün mümkün üsullar artıq kimsə tərəfindən istifadə edilib, sınaqdan keçirilib, hətta elmi şəkildə öyrənilib. Məlum olub ki, bütün üsullar eyni dərəcədə təsir etmir. Effektivlik baxımından onlardan ən populyarını təhlil edək.

Köhnəlmiş Metodla

Audio-lingual yanaşma 20-ci əsrdə qısa ömür yaşamış, lakin xüsusilə MDB ölkələrində dillərin tədrisinə güclü təsir göstərib. 1950-ci illərdə yaranan bu texnika dilin təkrarlanan təkrarlar vasitəsilə öyrənilə bilən nümunələr toplusu olduğu fərziyyəsinə əsaslanırdı.

Onlara yiyələnmək üçün tələbələr mətnləri və dialoqları dinləyib, audioyazıdan sonra standart cümlələri təkrarlayıblar - məşhur lingafoniya laboratoriyaları bu prosesin simvoluna çevrilib. Bununla belə, metodu yaradanlar nəzərə almayıblar ki, cümlələrin düşüncəsiz əzbərlənməsi təkrarlayan, lakin nitqi özü yaratmayan tutuquşu effektinə gətirib çıxarır. Bu metod böyük dilçi Noam Chomsky tərəfindən məğlub edildi, o sübut etdi ki, naxışlara əlavə olaraq, dil hələ də böyük dəyişkənlik, özbaşına ifadələr qurmaq bacarığı, həm də aramızda yarı unudulmuş “alban” kimi söz oyununu və bilərəkdən təhrifləri başa düşməkdir. Hazırda, üsul təmiz formada mövcud deyil.
Ancaq qəribə də olsa, elm tərəfindən uzun müddətdir təkzib edilən inanclar üzərində qurulmuş başqa bir texnika nəinki mövcud olmaqda davam edir, həm də çox yayılıb. Bu qrammatik tərcümə texnikasıdır ( Grammar) ,16-cı əsrdən məlumdur. O, dilin özəyi kimi qrammatikanın, onun mənimsənilməsinin əsas yolu kimi isə tərcümənin üstünlüyünə əsaslanır. Əgər məktəbdə siyahılardakı sözləri öyrənmisinizsə, mətnləri tərcümə etmisinizsə, mötərizələri açmaq üçün tapşırıqlar yerinə yetirmisinizsə və xarici dildə çətinliklə danışırsınızsa, bu texnika ilə əvvəlcədən tanışsınız. Qrammatika-tərcümə yanaşmasını səmərəsizliyə görə günahlandırmaq olmaz: o, Avropa məktəblərində Latın və Qədim Yunan, o zamanlar ölmüş dilləri öyrənmək vasitəsi kimi ortaya çıxıb.

Şagirdlərdən yalnız müqəddəs mətnləri başa düşmək tələb olunurdu. Sərbəst ünsiyyət qurmamaq da tələblərdən biri idi. Bu, metod tapşırığın öhdəsindən yaxşı gəlirdi. 20-ci əsrin sonunda bizə ünsiyyəti öyrətmək üçün effektiv texnologiya lazım olanda, qrammatika-tərcümə metodu sadəcə olaraq vərdişdən kənar istifadə olunmağa davam etdi. Təəssüf ki, orada qoyulan məqsədlər ilkin olaraq 21-ci əsrin tələbəsinin qarşısında duran məqsədlərlə ziddiyyət təşkil edir.

Tamamlayıcı Texnikalar

Son 2 əsrdə tək istifadə edildikdə uğursuz olan, lakin ümumi təlimə əlavə olunduqda yaxşı nəticə verən bir çox üsullar ortaya çıxdı. Onlardan biri 20-ci əsrin əvvəllərinin ixtirasıdır -fiziki cavab üsulu.

Tələbənin xarici dildə danışmazdan əvvəl çoxlu əcnəbi nitq dinləyəcəyi "sükut dövrü" adlanan dövrdən keçməli olduğu konsepsiyasına əsaslanır. Bu dövrdə müəllim şagirdlərlə söhbət edir, daha çox fellərdən istifadə edir və hərəkətləri öyrənilən dildə adlandıraraq göstərir. Daha sonra şagirdlər müəllimin “qalx”, “otur”, “əl çırp” əmrlərinə cavab verməyi öyrənirlər. Bu texnikanın özəlliyi ondan ibarətdir ki, o, xarici dillərin öyrənilməsində olduqca nadir hallarda istifadə olunan kinestetik və əzələ yaddaşını əhatə edir. Təbii ki, bu üsul sərbəst danışmağa imkan vermir, ona görə də bunu kommunikativ yanaşma ilə birləşdirməyə başladılar. Xüsusilə uşaqlara dərs verərkən yaxşı nəticələr verir.

Bəlkə də bu gün ən çox yayılmış tamamlayıcı texnika öz-özünə öyrənmədir ( Özünü öyrənmə ) .Siz özünüz hər hansı bir öyrənmə problemini həll edə biləcək bir çox sayt və proqramları bilirsiniz: özünüzə yeni sözlər verin, qrammatik qaydaları izah edin, çoxlu məşq məşqləri təklif edin, digər tələbələrlə söhbət təşkil edin, tələffüz nümunənizi qeyd edin və s. Bu cür sistemlərdəki tapşırıqlar qısa seqmentlər kimi təşkil edilir ki, siz onları mükafat (bal və ya səviyyə) almaqla tez başa vurursunuz. Mükafat beynimizə xoş təsir bağışlayır və biz yeni tapşırıqları yerinə yetirmək istəyirik. Təəssüf ki, praktikada görünən düşüncəliliyə baxmayaraq, bu üsul hələ də müəllimlə işləmək kimi bilik artımını vermir və effektiv olmur. Bununla belə, bu, ev tapşırığı, təftiş üçün və sadəcə olaraq öyrəndiyiniz dillə daha tez-tez əlaqə saxlamağınızı təmin etmək üçün əvəzolunmazdır.

Effektivliyi sübut edilmiş metodologiya

Bu məşhur kommunikativ texnikadır (Communicative method) , yalnız düzgün başa düşülməsi ilə öyrəninilir.

Bu gün tələbələr arasında bu fikir çox təhrif olunur: bu, tez-tez filmlərə baxmaq, oyun oynamaq və xarici dildə həyat haqqında yüngül söhbətlər kimi təqdim olunur.

Əslində, kommunikativ texnika real həyata yaxın situasiyalar vasitəsilə dil bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün yaxşı düşünülmüş sistemdir.

Şagirdlər qrammatika xatirinə qrammatikanı sıxışdırmırlar və sonsuz mətnləri ucadan oxumurlar - real həyatda xarici dildən istifadə edəcəkləri situasiyaları maksimum şəkildə təkrarlayan tapşırıqları yerinə yetirirlər. Eyni zamanda, nəinki danışıq nitqi inkişaf edir (bu, məşhur yanlış anlayışdır!), həm də yazmaq, oxumaq və dinləmək; Axı yuxarıda göstərilənlərin hamısı "kommunikasiya" anlayışına daxildir.

Kommunikativ yanaşma 60-cı illərin sonlarından məlumdur. Son onilliklər ərzində texnika təkmilləşdirilmiş və onun effektivliyi birdən çox nəslin tədqiqatında elmi cəhətdən sübut edilmişdir. Oxford University Press, Macmillan, Cambridge University Press kimi Qərb nəşriyyatlarının demək olar ki, bütün ingilis dili kursları üçün əsas oldu və həmçinin IELTS və TOEFL kimi tanınmış beynəlxalq ingilis dili bilikləri imtahanlarının formatını müəyyənləşdirdi.

Uğurunu bir daha təsdiqləyən kommunikativ metodologiyanın maraqlı xüsusiyyəti: son onilliklərdə pedaqogikanın inkişafı ilə yeni yanaşmalar meydana çıxıb. Lakin onların hamısı kommunikativ yanaşmanı təkzib etmək əvəzinə tamamlayır və aydınlaşdırır.

Leksik yanaşma ( lexical approach method ) ,təxminən 30 il əvvəl ortaya çıxan, əsasən kommunikativ texnikaya əsaslanır, lakin prioritetləri fərqli təyin edir. Adından da təxmin edə bildiyiniz kimi, lüğətin öyrənilməsinə çox diqqət yetirilir. Bu yanaşma 2 mühüm müşahidəyə əsaslanır. Birincisi, sözlər tək deyil, vahid bütövlükdə qəbul edilən toplu ifadələr şəklində mövcuddur (məsələn, "Sabahın xeyir!", "Necəsən?", "Bacarırsan..."). İkincisi, ana dilimizdə demək olar ki, bütün nitqimiz belə ifadələrdən ibarətdir və qrammatika ikinci dərəcəli rol oynayır.

Leksik yanaşmadan sonrakı dərslərdə tələbələr tez-tez ifadələri tanımağı və istifadə etməyi öyrənirlər. Bu texnika tez-tez beynəlxalq imtahanlara hazırlıq zamanı istifadə olunur.

Leksik yanaşmanın həmyaşıdı vəzifəyə əsaslanan öyrənmə üsuludur.

Kommunikativ yanaşmanın bir variantıdır. Klassik dərslərdə şagirdlər əvvəlcə qaydanı öyrənir, sonra isə onu tətbiq etməyi öyrənirlərsə, tapşırıq əsasında tədris metodu əksinə gedir: əvvəlcə sizə tapşırıq verilir və artıq onu yerinə yetirmək prosesində müəllim bu qaydanı mənimsəməyə kömək edir. lüğət və qrammatika çatışmazlığı. Bu üsul qrup layihələrindən tapşırıqlar kimi istifadə edir (məsələn, sizdən ilin ən yaxşı 5 hadisəsini seçmək və bütün sinfə təqdimat etmək tələb oluna bilər). Şagirdlər yeni biliklərin necə tətbiq oluna biləcəyini ilk andan başa düşdükləri və materialın daha tez və asan yadda saxlandığı üçün bu yanaşma çox vaxt ənənəvi yanaşmadan daha effektiv olur. Üstəlik, qrup layihələri üzərində işləmək çox əyləncəli ola bilər.

 Xarici dil tədris metodunu seçərkən nəyi yadda saxlamaq vacibdir?

1.Kommunikativ yanaşma "qızıl standart" olaraq qalır - müasir tələbənin məqsədlərinə cavab verən sübut edilmiş və effektiv metod.

2) Universal metodlar yoxdur: hər bir metodun effektivliyi şəraitdən, təlim məqsədlərindən və şagirdin şəxsi xüsusiyyətlərindən çox asılıdır, ona görə də kommunikativ yanaşmanı digər tədris metodları ilə əlavə etmək faydalıdır.

3) “Müəllif” və “unikal” texnikalar – marketinq hiyləsi. Bunlar yeni adla köhnə üsullardır. Yeni pedaqoji yanaşmaların yaranması uzun illər, geniş alim və praktiklərin iştirakını, eləcə də genişmiqyaslı təcrübələrin aparılmasını tələb edir.

4) İki-üç ay ərzində xarici dili mükəmməl öyrənməyə imkan verəcək üsullar yoxdur. Dil öyrənmək uzun və zəhmətli bir prosesdir.

5) İşarə həmişə məzmuna uyğun gəlmədiyi üçün müəllimin peşəkarlığı məktəbdə elan olunan tədris metodikasından daha vacibdir.